روایت گیل/ محمد صالح زاده در مرور نوشت؛ بیست و شش ماه از آغاز اجرای «طرح میثاق» در شهر رشت میگذرد. در هفتههای اخیر، دو تقاطع غیرهمسطح دیگر از مجموعه پروژههای مدیریت شهری با حضور استاندار، معاون عمرانی وزارت کشور، مقامات ارشد لشکری و کشوری و دیگر چهرههای برجسته مدیریتی به بهرهبرداری رسید. پروژه تقاطع غیرهمسطح امام حسین (ع) در یک لاین، از سوی شرکت پیمانکاری سازهکار با قرارداد اولیه به مبلغ ۱۹۷ میلیارد تومان و پروژه تقاطع غیرهمسطح ۷ آذر (نیروی دریایی) از سوی شرکت پیمانکاری نصیر عمران آریا با مبلغ تقریبی ۱۸۵ میلیارد تومان به شبکه معابر کلانشهر رشت اضافه شدند. پیشتر نیز در اواخر سال گذشته، تقاطع غیرهمسطح کوی حمیدیان با بودجه ۸۴۸ میلیارد ریال و تقاطع غیرهمسطح شهید باهنر با بودجه ۷۹۰ میلیارد ریال به بهرهبرداری رسیده بود.
طرح میثاق؛ نشانهای از همافزایی میان شورای شهر و شهردار
اقدام اخیر شهرداری رشت در احداث روگذرهای بتنی یکطرفه، بیش از آنکه در راستای منافع عمومی و ادامه استراتژی شهر انسان ـ محور باشد، بهنظر میرسد؛ فراری روبهجلوست برای جبران عقبماندگیهای مدیریت شهری در مرکز استان گیلان. چونکه اجرای این روگذرهای بتنی در رشت بیش از آنکه به عمقبخشی و قوامدهی پروژهها توجه کرده باشد؛ اغلب بیانگر بیاعتنایی مدیریت شهری به اسناد بالادستی بوده است. سالها ناهماهنگی و اختلاف میان شورای شهر و شهرداری، رشت را از مسیر توسعه پایدار دور کرده و این پروژهها، در نگاه نخست، نشانهای از همافزایی میان شورای شهر و شهردار منتخب بهنظر میآیند؛ میثاقی که ظاهرا برای جبران زمان ازدسترفته و تحقق وعدههای مشترک شکلگرفته است.
احداث بیش از ۳۰ روگذر بتنی در رشت
تمایل به دوطبقهسازی خیابانهای رشت با بیاعتنایی به پایداری بلندمدت توسعه شهری در صورتی از سوی اتاق فکر مدیریت شهری تجویز شده که بیارتباط با سیاستهای اجرایی و عمرانی پیشین رشت نبوده، همان سیاستهایی که به احداث بیش از ۳۰ روگذر بتنی در این شهر بدون توجه به آسایش و رفاه و شهروندان کنونی و نسلهای آینده تأکید داشت.
بااینهمه، مطالبات فعلی شهروندان رشت از شهرداری، نه لزوما احداث روگذرهای شهری با هزینههای هنگفت و کمرشکن، بلکه افتتاح رینگهای شهری، توسعه ناوگان حملونقل عمومی، ایجاد سیستم حملونقل انبوه بر، گسترش پیادهراهها به برخی معابر قدیمی و گذرگاههای سنتی، ساماندهی تالاب عینک و اجرای سایر پروژههای محیطزیستی برای جلوگیری از آسیب بیشتر به محیطزیست شهری است.
روگذرهای بتنی؛ تشدید فزاینده خودروهای شخصی
بیش از بیست و هشت ماه از آغاز به کار رحیم شوقی، شهردار رشت، و چهارسال از فعالیت ششمین دوره شورای شهر میگذرد. اینروزها شاهد برجستهترین پروژههای مدیریت شهری هستیم، در شرایطی یکی از بحثبرانگیزترین پروژههای ادوار مدیریت شهری رشت به بهرهبرداری میرسند که نهتنها درمان مقطعی برای درد کهنه ترافیک رشت نیستند، بلکه میتوانند به تشدید تقاضای سفرهای درونشهری با خودروهای شخصی بیفزایند و شهر را از مسیر و مدار توسعه پایدار منحرف سازند. پلهای بتنی-خودرویی (روگذرها) که با هزینه بیش از هزارمیلیاردی نیمی از بودجه سالانه شهرداری رشت را به خود جذب کرده و علیرغم همه انتقادات و هشدارهای بهزعم کارشناسی شده با محوریت رفع معضل ترافیک رشت، در طی بیش از دو سال در دستور کار مدیریت شهری قرار گرفتهاند.
هشدار سلبی بودن پروژههای نمایشی
این روزها در شرایطی چهار روگذر بتنی احداث شده توسط مدیریت شهری به بهرهبرداری رسیدهاند که در سطح شهر و فضاهای مجازی با انتقاداتی شدیدی مواجهاند؛ ازاینرو مکرر ویدئوهایی منتشر میشوند که پیشتر از این راقم این سطور و همچنین رسانه مرور گیلان، چنین استدلالی را مطرح کرده بودند و در طی بیش از دو سال با تهیه گزارشهای تخصصی با محوریت ترافیک، گفتگو با کارشناسان مختلف از خطر سلبی بودن این پروژههای نمایشی در روانسازی گرههای ترافیک شهر رشت هشدار داده بودند.
رأی حداکثری شورا به روگذرسازی
شورای ششم متشکل از اصولگرایان، پس از دو انتخاب چالشبرانگیز که با اتلاف زمان برای شهر همراه بود، ناگزیر با انتخاب رحیم شوقی به اجماع میرسند. پس از تأیید حکم شهردار منتخب از سوی وزارت کشور، شورای ششم با شتاب طرح پروژههای میثاق که از سوی شهرداری ارسال گردیده بود را در تیر ۱۴۰۲ باهدف رفع مشکلات ترافیکی رشت و اجرای هشت پروژه بزرگ عمرانی شامل تقاطعهای همسطح و غیرهمسطح در صحن شورا بارأی حداکثری تصویب میکند.
همراهی مجری قدیمی و باسابقه احداث پلهای بتنی
در این مسیر یکی از مجریان باسابقه در احداث روگذرهای بتنی که پیشتر نیز تجربه تبدیل رشت به کارگاه بتنی در پیشینه فعالیت عمرانی خود را داشت که از دوره شهردار پیشین ـ امیرحسین علوی ـ با حکم رسمی به سمت مشاور عالی شهردار منصوب گردیده بود، مدیریت شهری را همراهی میکند. لازم به ذکر است یکی از معاونتهای تأثیرگذار این دوره شهرداری رشت با مدیریت سید غفور شفیعی، معاون حملونقل و امور زیربنایی از یازدهم خرداد ۱۴۰۳ با حکم رسمی رحیم شوقی پس از محمد خیابانی و مجید پورجعفری آغاز بهکار میکند.
او کسی نیست جز شعبانعلی خاوری، معاون اسبق عمرانی شهرداری و مدیرکل اسبق راه و شهرسازی استان گیلان. او از مجریان باتجربه و برجسته پروژههای عمرانی استان بود که در طرحهای مهمی همچون احداث بزرگراه رشت – قزوین، پل و تونل منجیل، راهآهن قزوین – رشت، و تقاطعهای غیرهمسطح جانبازان، باستانی شعار، یخسازی، میدان انتظام و میدان گاز، نقش تعیینکنندهای ایفا کرد.
خاوری از اواسط مرداد ۱۳۸۷ تا اواخر دیماه ۱۳۹۰، در دوران شهرداری محمود فریدونی، ابتدا بهعنوان معاون عمرانی و شهرسازی و سپس بهعنوان معاون حملونقل شهرداری رشت ایفای نقش کرد. مردی که در ارتقای جایگاه فریدونی و پیشبرد پروژههای عمرانی آن دوره، نقشی یگانه و بیبدیل داشت. وی در دولت دوازدهم، با حکم عباس آخوندی، بهعنوان مدیرکل راه و شهرسازی استان گیلان منصوب و پس از آن، به سمت مدیرکلی دفتر نگهداری ابنیه فنی سازمان راهداری و حملونقل جادهای وزارت راه و شهرسازی رسید.
به بالابردن و پایینبردن تقاطعها اعتقاد دارم
شعبانعلی خاوری، راهحل برونرفت از ترافیک رشت را با احداث روگذرها و زیرگذرها میداند تا جایی که در دوران تصدیاش در اداره راه و شهرسازی در گفت وگویی مطرح میکند: به بالابردن و پایینبردن تقاطعها اعتقاد دارم و اگر الان هم به شهرداری بروم بازهم تقاطعهایی که کمرنگ شده است را حتما پررنگ میکنم. بهنظرم یکی از راههای برونرفت ترافیک همین است؛ چون کار دیگری نمیتوانیم انجام دهیم.
همه تقاطعهای همسطح را غیرهمسطح ببینید!
در جلد دوم کتاب منتشر نشده، “بلدیه؛ در آیینه کارگزاران شهر رشت” که گفت وگویی بوده با استانداران، شهرداران، مدیران استانی و…. در گفت وگو با شعبانعلی خاوری، او میگوید: در طرح جامع حملونقل شهری که آن زمان مشاور آقای صفوی بر روی آن کار میکرد، پنج و شش تقاطع گذاشته بود. در زمان تصویب، من گفتم چرا مثلا در چهارراه میکائیل فکر میکنید اگر چهارراه بماند مشکلات شهری را حل میکند؟ چرا فکر میکنید اگر در دانای علی زیرگذر احداث نکنیم تقاطع مشکل را حل میکند؟ من پیشنهاد دادم شما برای اینکه طرح جامع را مطالعه کنید، همه تقاطعهای همسطح را غیرهمسطح ببینید. امکان دارد که نتوانید اجرا کنید، ولی در طرح جامع این را بیاورید. همینالان به شما آدرس میدهم؛ مثلا از سمت یخسازی به فلکه گاز، وقتی به پادگان سپاه میرسید سر کوی حمیدیان فقط گره دارید. حل این گره چیست؟ اینکه از کوی حمیدیان به سمت پل یخسازی یک روگذر یکطرفه بزنیم و یکجهت کار را بالا ببریم، این مسلما ۵۰ سال کار نمیکند؛ اما برای ۲۰ سال مشکل شهر را حل میکند. چاره دیگری نداریم. در شهر نمیتوانیم اراضی بخریم و خیابان را توسعه بدهیم و یا کار مهندسی انجام بدهیم. همیشه ایده باید بزرگ باشد.
تثبیت موقعیت و نمایش عملکردی عاجل
با این تفاسیر بیآنکه توجهی جدی به اصول توسعه پایدار و شهرسازی انسان ـ محور شود، رویکردی اتخاذ میگردد؛ تا تلاشی باشد برای تثبیت موقعیت و نمایش شتابزده بیلانکاری. همانطور که میدانیم این رویکرد، اگرچه در کوتاهمدت ممکن است بهعنوان دستاوردی برای مدیریت شهری جلوه کند، اما در بلندمدت رشت را از هدف اصلی توسعه پایدار دور خواهد کرد.
خدابیامرزی با روگذرسازی
بهگفته یکی از اعضای شورای ششم شهر که مخالف احداث روگذرهای بتنی در رشت است، براساس اظهارات یکی از همکاران خود به این استدلال رسیدند: شورای سوم، هرچند منحل شد، اما بهدلیل ساخت روگذرهای متعدد در آن دوره، همچنان در یاد و خاطره مردم شهر به نیکی یاد میشوند؛ حال ما نیز روگذر بسازیم تا خدابیامرزی از خود بر جای بگذاریم.
سیاستهای نادرست دهه ۸۰
از مجموع پنج روگذر بتنی احداثشده در رشت، کماکان روگذر بتنی رودباری با قوسی خطرناک و لاین برگشت، تقاطع غیرهمسطح امام حسین (ع) در حال عملیات اجرایی بوده و همچنین در اینباره باید متذکر شد؛ پلهای بتنی یکطرفه باهنر، رودباری و حمیدیان در طرح جامع حملونقل مصوب سال ۱۳۹۴ پیشبینی نشده و میتوان گفت: ریشه ساخت و احداث این روگذرها از مسیر سیاستهای نادرست و سلبی دهه ۸۰ خورشیدی میگذرد.
تصویب طرح میثاق در شورای عالی ترافیک استان
در جلسه ۲۵ مردادماه سال ۱۴۰۲ شورای ترافیک استان گیلان که به ریاست اسدالله عباسی استاندار دولت سیزدهم گیلان، کاظمی معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار، عاشوری سرپرست فرمانداری شهرستان رشت، مدیران کل دستگاههای اجرایی و رحیم شوقی شهردار رشت در استانداری برگزار شد، اجرای پروژههای طرح میثاق بهمنظور کاهش مشکلات ترافیکی رشت تصویب شدند.